Ä¢¹½¶ÌÊÓƵ

Mgr. Ailean Dòmhnallach

B' ann do Ghearastan Loch Abar a bhuineadh Mgr. Ailean Dòmhnallach. Rugadh e ann an 1859 agus an dèidh fhoghlam airson na sagartachd ann am Blairs agus ann a' Valladolid, thàinig e mach na shagairt ann an 1882.

An dèidh dà bhliadhna as an Òban, chaidh e gu paraiste Dhalabroig an 1884. Nuair a thàinig briseadh air a shlàinte, ann an 1893, chaidh a ghluasad gu Èirisgeigh, agus chaidh an t-eilean a dhèanamh na pharaiste air leth. B' e bha mar mheadhan air Eaglais Èirisgeigh a thogail.

Nuair a dh'eug e, 's gun e ach 46, sgrìobh Gilleasbaig MacDhòmhnaill Mhic Eòghainn ann an Guth na Bliadhna, Am Foghar, 1905:

""'S ann agamsa a tha 'n sgeula thiamhaidh, bhrònach duibh a-nochd. Shiubhail Mgr. Ailean Èirisgeigh mu aon uair sa mhadainn an-diugh." 'S ann mar seo a labhair pears'-eaglais nan Gàidheal ann am baile Ghlaschu air feasgar Didòmhnaich, air an ochdamh latha dhan mhìos a chaidh seachad.

Air dha seo a ràdh chaidh gaoir mhuladach tron choitheanal oir bha mòran den luchd-èisteachd a bha eòlach air Mgr. Ailean o thùs an òige. Air ball thairg iad suas a' Chonaire-Mhuire, los gun tugadh Dia fois agus tàmh dha anam."

Bha meas mòr aig a h-uile duine air Mgr. Ailean. Neach air bith a thachair air, bha iad ro dhèidheil air. 'S e duine foghlaimte a bh' ann. Bha e na sgoilear Gàidhlig cho math 's a bha san dùthaich. 'S e rogha agus tagha a' bhàird a bha ann.

Sgrìobh e laoidhean a bha fìor bhrèagha agus tha mi am beachd nach eil eaglais eile air Ghàidhealtachd anns am faighear laoidhean Gàidhlig gan seinn mar a sheinneas iad ann an eaglais Èirisgeigh. Bha eòlas mòr aig Mgr Ailean air luibhean na dùthcha agus bha e ainmeil leis an eòlas a bha aige air sgeulachdan agus seann chleachdaidhean an t-sluaigh".

Tuilleadh Fiosrachaidh

Fr Allan McDonald of Eriskay (1859-1905) le Iain Latharna Caimbeul (Oliver and Boyd, Lunnainn, 1954 agus 1956)

Eilean na h-Ã’ige - The Poems of Fr Alan MacDonald deasaichte le Raghnall Mac Ille Dhuibh (Mungo Books, Glaschu, 2002)

Father Allan's Island le Amy Mhoireach (The Moray Press, Dun Èideann agus Lunnainn. 1936)